Một buổi sáng tháng mười, tôi cặm cụi chà nhám mặt cánh tủ thì người khách nữ – một cụ bà ngoài bảy mươi – bỗng đưa tay sờ lên đường vân và chảy nước mắt. Bà tâm sự mùi gỗ cất khiến bà nhớ cái tủ bếp hồi đi tản cư năm 1972. Tôi đứng hình, bởi vì hơn chục năm làm nghề tôi chưa từng thấy ai khóc trước một cánh tủ. Khi bắt tay vào tủ bếp , điều đầu tiên tôi làm là, việc tôi quan tâm nhất là nhìn kỹ từng chi tiết, vì mỗi cánh tủ không chỉ là một món đồ mà còn là một phần đời của người dùng.
Nghe câu chuyện trước khi đụng đến cưa máy
Cái nghề này dạy tôi một điều thú vị: chủ nhà ít khi gọi thợ mộc chỉ để cánh tủ bị lệch bản lề hay mặt gỗ trầy xước. Họ gọi vì gian bếp đó đang không còn hợp với thói quen nấu nướng và họ muốn một người chịu nghe chuyện bếp núc. Một lần nọ, tôi được gọi đến một ngôi nhà ở tầng 12, chủ nhà là một anh kỹ sư tầm ba mươi. Anh kể rằng bà mẹ năm nay 80 tuổi, vẫn giữ tập quán nấu bếp củi nên căn bếp mới toanh không vừa ý bà. Tôi không vội đo mà ngồi xuống hỏi bà: “Bà thường để nồi kho ở vị trí nào, đứng nấu có bị chạm đầu không?”. Bà lộ vẻ ngạc nhiên rồi kể vanh vách từng góc bếp nhà cũ. Kết thúc buổi gặp, tôi lên phương án mới toàn bộ: bồn rửa nâng lên 7 phân, mặt đá granito thay bằng inox, khoang tủ dưới bỏ hết ngăn kéo trượt. Ba tháng sau, bà cụ nhắn tin khen tôi: “Từ ngày có tủ mới, bà nấu nhanh hơn hẳn”. Tôi cảm nhận rằng tủ bếp không phải là chuyện gỗ hay đinh vít, mà là chuyện tôn trọng thói quen của người già.
Những chỗ dễ sai mà thợ trẻ hay mắc
Có lần tôi nhận làm lại một bộ tủ của gia đình ở Cầu Giấy vì người thợ trước lắp sai vị trí phễu thoát sàn. Anh thợ kia đặt máy rửa chén ngay trên đường ống thoát nước thải, vậy là mỗi lần máy xả, nước trào ngược lên mặt bếp. Nghe có vẻ đơn giản nhưng để khắc phục tôi phải đục lại nền gạch men, thay toàn bộ ống nhựa uPVC phi 60. Điều trớ trêu là bản vẽ thiết kế ban đầu ghi rõ ràng khoảng cách 45 cm, nhưng thợ lắp cứ nói “thấy chỗ nào tiện thì đặt”. Tôi đã phạm phải sai lầm tương tự lúc mới vào nghề: tôi lắp tủ bếp cho một quán phở mà không kiểm tra độ dốc sàn, kết quả là cánh tủ bị vênh, bụi bay vào đầy khoang. Giờ tôi có thói quen mang theo thước thủy laser để đo độ phẳng trước khi bắt vít. Một lưu ý nữa là chọn bản lề: bản lề chống rỉ với giá 20-30 nghìn một chiếc thọ hơn so với loại rẻ tiền 5 nghìn, và tôi luôn khuyên khách nên thay sau 5 năm nếu thấy cánh tủ bắt đầu chùng.
Tuổi nghề dạy tôi cách nhìn gỗ và hiểu người
Nói thật ra tôi không còn đếm nổi bản thân tôi đã hàn nối bao nhiêu tấm phủ melamine hay mạch ghép gỗ tự nhiên. Nhưng có một điều thay đổi rõ rệt: càng làm lâu, tôi càng ít nói về thương hiệu mà nói nhiều về ngữ cảnh. Hiểu theo cách khác trước khi tư vấn, tôi cần biết gia đình có mấy người, ai nấu chính, chiều cao trung bình, thậm chí cả món ăn thường nấu. Nhà nào kho cá thơm thì phải kiếm hệ thống hút mùi dẫn ống ra ngoài, còn nhà chỉ nấu đồ luộc thì chỉ cần quạt thông gió âm trần là đủ. Nhiều người hỏi tôi “gỗ nào bền nhất”, tôi cười và nói rằng gỗ bền nhất là gỗ được lắp đúng kỹ thuật. Tôi thấy căn bếp lý tưởng là nơi mà người nấu không phải khom lưng, không phải kiễng chân, và cánh tủ mở ra không đụng trán. Cách đây ít lâu tôi lắp cho một gia đình trẻ ở Long Biên, vợ cao 1m52, chồng cao 1m80, tôi phải chia đôi chiều cao: mặt bếp phía vợ thấp hơn mặt bếp phía chồng đúng 8 cm, hai người đều nấu được mà không thấy mỏi. Đến bây giờ họ vẫn gọi tôi để làm thêm kệ gia vị. Cái nghề này không bao giờ cũ bởi vì người ta ai cũng phải ăn, ai cũng cần một nơi để nấu nướng, và nếu bạn làm đúng chỗ đứng của từng người, họ sẽ nhớ đến bạn cả đời.